Transparantie en AI-gegenereerde boeken - vervolg

De bibliotheeksector vraagt steeds vaker om duidelijkheid over het gebruik van AI bij het tot stand komen van boeken. Het aanbod van AI-gegenereerde of AI-ondersteunde titels neemt toe, terwijl er nog geen breed vastgelegde sectorstandaarden bestaan voor transparantie. 

Om een eerste stap te zetten richting meer eenduidigheid heeft NBD Biblion in een brief aan Nederlandse uitgevers de verwachting uitgesproken dat uitgevers aangeven wanneer AI substantieel is ingezet bij het schrijven of produceren van een titel. Die informatie kan NBD Biblion vervolgens opnemen in de aanschafinformatie voor bibliotheken, zodat zij dit kunnen meewegen in hun collectiebeleid. 

In onderstaande toelichting geeft NBD Biblion nadere duiding over de ontwikkelingen met betrekking tot AI in boeken. 

Hoe beoordeelt NBD Biblion AI-gegenereerde boeken? 

Jaarlijks verschijnen ongeveer 25.000 titels, waarvan NBD Biblion er ongeveer 15.000 selecteert voor bibliotheken. Deze selectie gebeurt volgens de landelijke criteria van het Gezamenlijk Collectieplan, dat een representatieve collectie voor het culturele veld nastreeft en waarden als betrouwbaarheid, onafhankelijkheid, authenticiteit, pluriformiteit, en toegankelijkheid waarborgt. Naast deze waarden vinden bibliotheken het belangrijk dat er speciale aandacht is voor de thema’s diversiteit en inclusie.  

Binnen de kaders wordt iedere titel inhoudelijk door een medewerker beoordeeld op kwaliteit, bruikbaarheid en relevantie voor bibliotheken. Het gebruik van AI is daarbij geen reden tot uitsluiting op zichzelf. NBD Biblion weert met AI-gegenereerde boeken dan ook niet automatisch uit het aanbod. 

Wanneer moet AI-gebruik worden gemeld? 

NBD Biblion verwacht van uitgevers dat zij transparant zijn over AI-gebruik wanneer dit substantieel heeft bijgedragen aan de totstandkoming van een titel. Als praktische richtlijn hanteert NBD Biblion dat in ieder geval melding wordt verwacht wanneer het auteursrechtelijke eigendom van een origineel werk niet bij de auteur en/of de illustrator ligt en de eigenlijke auteur een taalmodel als ChatGPT, Claude of Gemini is.  Deze grens is bedoeld als werkbare indicatie om onderscheid te maken tussen ondersteunend AI-gebruik (zoals redactie of structuurhulp) en situaties waarin AI een dominante rol heeft gespeeld in de tekstproductie. 

Deze richtlijn is een eerste stap in een veld waarin nog geen breed gedragen sectorstandaard bestaat. Het doel is transparantie te bevorderen, zodat bibliotheken deze informatie kunnen meenemen in hun eigen afwegingen. 

De verwachting is dat deze afspraken de komende periode verder worden uitgewerkt, mede in het licht van Europese AI-regelgeving en sectorbrede discussies over auteurschap en verantwoordelijkheid. 

Hoe maakt NBD Biblion gebruik van AI? 

NBD Biblion gebruikt AI al enkele jaren als hulpmiddel bij het produceren van metadata en het opstellen van aanschafinformatie voor bibliotheken. Daarvoor is een eigen ontwikkeld en afgeschermd AI-platform in gebruik dat onder regie van NBD Biblion functioneert. Dit platform ondersteunt bij het analyseren van metadata en het schrijven van aanschafinformatieteksten. NBD Biblion maakt hierbij gebruik van Bookarang-technologie, die in eigen beheer wordt ontwikkeld en onderhouden. Daardoor houdt NBD Biblion controle over de werking van het systeem en kan het waar nodig worden bijgestuurd. 

Alle automatisch gegenereerde aanschafinformatie wordt gecontroleerd door een medewerker voordat publicatie plaatsvindt. Er is daarmee altijd sprake van menselijke eindredactie. 

Bij de verwerking van titels gelden afspraken met uitgevers over zorgvuldig gebruik van aangeleverde materialen en bescherming van auteursrechten. Deze afspraken zien onder meer toe op beveiligde verwerking en het voorkomen van onrechtmatig gebruik.  

Dialoog en vervolg 

De ontwikkeling van AI in de boekenketen raakt bibliotheken, uitgevers, auteurs, boekhandels en andere betrokken partijen. De discussie hierover is nog volop in beweging. 

NBD Biblion ziet voor zichzelf een faciliterende rol in het bevorderen van transparantie en het ondersteunen van het gesprek over de gevolgen van AI voor boeken, auteurschap en collectieontwikkeling. NBD Biblion is hierover in gesprek met verschillende stakeholders en verkent samen met hen mogelijke vervolgstappen. 

Daarbij wordt ook gekeken naar de wenselijkheid van een bredere klankbord- of projectgroep waarin partijen uit de sector gezamenlijk kunnen werken aan duiding en mogelijke afspraken. 

Voor vragen of deelname aan dit gesprek kan contact worden opgenomen via: directiesecretariaat@nbdbiblion.nl.